Iluzje / Illusionen / Beeskow – Łódź 2015
6.03.2015 – 12.04.2015
6. März, 2015 – 12. April, 2015

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player


Niemiecka Republika Demokratyczna istniała od 7 października 1949 roku do 3 października 1990 roku. W momencie powstania wschodnioniemieckie państwo zamieszkiwało 18,4 mln mieszkańców, przez lata istnienia liczba ludności zmniejszyła się o ponad 1,7 mln. Po prawie 41 latach istnienia państwa o ustroju socjalistycznym z systemem politycznym i społecznym opartym na wzorach radzieckich NRD zniknęło z mapy, zaś tworzące je landy przystąpiły do RFN. Dzisiaj po blisko 25 latach od upadku NRD po nieistniejącym państwie nie pozostało wiele. W Berlinie zarówno mieszkańcy Niemiec, jak i turyści mogą odwiedzić Muzeum NRD, aby dowiedzieć się, jak żyli mieszkańcy dawnego wschodnioniemieckiego państwa, oglądając od środka typowe NRD-owskie mieszkanie, zasiąść w fotelu kierowcy trabanta – najbardziej znanego na świecie symbolu NRD; zamknąć się w ponurej celi aresztu lub usiąść na krześle przesłuchań naprzeciw oślepiającej lampy i funkcjonariusza Stasi. Na ulicach można też kupić pamiątki po dawnym NRD albo przejechać się wypożyczonym trabantem lub wartburgiem.
O widocznej w stolicy Niemiec ostalgii – tęsknocie za czasami NRD opowiada, między innymi, film Good bye, Lenin! W realiach NRD lat 80. XX wieku osadzona jest inna ważna pozycja niemieckiej kinematografii, nagrodzony Oscarem film Życie na podsłuchu. To jednak nie jest wiele.
W Polsce wiedza na temat życia w byłym NRD jest niewielka. My Polacy należeliśmy przez ponad 40 lat do tego samego bloku wschodniego, ale nasze życie było inne, wiele spraw nie było oczywistych, ale było możliwych. U naszych sąsiadów wyglądało to inaczej. Niewiele wiemy także na temat sztuki byłego wschodnioniemieckiego państwa, choć w tym zakresie nasza wiedza niewiele różni się od wiedzy innych, co zauważa Marta Skłodowska w tekście publikowanym w niniejszym katalogu: "od upadku stanowiącego symbol zimnej wojny Muru Berlińskiego, dzielącego Niemcy wzdłuż linii stref okupacyjnych radzieckiej i amerykańskiej, minęło właśnie 25 lat – nie wiadomo do końca, jak traktować sztukę z Niemiec Wschodnich". Jagoda Barczyńska autorka kolejnego eseju publikowanego w katalogu stwierdza, że istotnym elementem w sztuce byłego NRD była "potrzeba kreacji nowego modelu człowieka, który, odcinając się od niszczącej doktryny faszyzmu, pragnął budować swój świat na ideologicznych postulatach równości i sprawiedliwości społecznej". Natomiast Agata Mendrychowska zauważa, że zgromadzone w jednym z archiwów sztuki byłej NRD prace "często intrygują, jednak nie jest się pewnym ich kontekstu kulturowego, ponieważ produkcja artystyczna z Kustarchiv Beeskow jest powiązana z historią i rzeczywistością NRD".
Wystawa Iluzje. Beeskow – Łodź 2015 to wybór prac ze zbiorów Kunstarchiv Beeskow dokonany przez Jagodę Barczyńską, Agatę Mendrychowską i Martę Skłodowską. Zbiory Kunstarchiv Beeskow liczą ponad dwadzieścia tysięcy rozmaitych dzieł sztuki i przedmiotów z czasów NRD, które w czasie istnienia NRD należały do Socjalistycznej Partii Jedności Niemiec (SED), organizacji społecznych, organów państwowych NRD, Funduszu Kultury NRD oraz Magistratu Berlina Wschodniego. Większość dzieł trafiło do kolekcji Kunstarchiv Beeskow z domów wczasowych, biur dyrektorów, centrów szkoleniowych, pensjonatów i stołówek pracowniczych.
Pomysłodawcą wystawy w Atlasie Sztuki jest Rüdiger Freiherr von Fritsch, w latach 2010- 2014 Ambasador Republiki Federalnej Niemiec w Polsce. To jego opowieści na temat spotkań ze sztuką wschodnioniemiecką zgromadzoną w budynku byłego Komitetu Centralnego SED w Berlinie, gdzie po zjednoczeniu Niemiec w latach 90. mieścił się Urząd Spraw Zagranicznych RFN, w którym Ambasador von Fritsch miał okazję pracować, spowodowały nasze zainteresowanie zbiorami Kunstarchiv Beeskow.
Wystawa Iluzje. Beeskow – Łódź 2015 porusza kwestie zatartych granic między przestrzenią publiczną a prywatną, badając nie tylko historię sztuki, ale i doświadczenia ludzi żyjących w warunkach politycznej kontroli. Prezentuje prace wielu artystów tworzących w byłym NRD, w tym tak znanych jak Neo Rauch, Wolfgang Mattheuer, Thomas Ziegler, Sybille Bergemann czy Walter Womacka. Obok prac wymienionych twórców pokażemy też wybrane z archiwum w Beeskow prace mało znanych, czy wręcz nieznanych artystów.
Wystawa w Atlasie Sztuki jest dowodem na to, że nowy rozdział europejskiej historii po upadku żelaznej kurtyny jest faktem. Minęło wystarczająco dużo czasu, aby dziś na nowo możliwe było spojrzenie na okres sprzed 1989 roku przez pryzmat obecnej rzeczywistości. Zapraszam do Atlasa Sztuki by przekonać się jak widzimy coś, czego już po latach nie ma, czy też w istocie nie było lub jak zniekształcano widzenie, nie wspominając już o błędnych interpretacjach.

Jacek Michalak

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Die Deutsche Demokratische Republik existierte vom 7. Oktober 1949 bis zum 3. Oktober 1990. Als der ostdeutsche Staat gegründet wurde, zählte er 18,4 Millionen Einwohner; über die Jahre verringerte sich die Einwohnerzahl um 1,7 Millionen. Nach fast 41 Jahren der Existenz dieses Staates mit einem sozialistischen System, das politisch und gesellschaftlich auf sowjeti-schen Mustern beruhte, schloss sich die DDR der Bundesrepublik Deutschland an und verschwand von den Landkarten. Heute, fast 25 Jahre nach dem Untergang der DDR ist von ihr nicht viel geblieben. In Berlin können sowohl die Bewohner Deutschlands als auch die Touristen das sich auf der anderen Seite der Spree, gegenüber vom Berliner Dom befindende DDR-Museum besuchen und erfahren, wie die Menschen in dem ehemaligen ostdeutschen Staat gelebt haben. Die Besucher können eine typische DDR-Wohnung von innen ansehen, sich in einem Trabant – das auf der Welt bekannteste DDR-Symbol – hinter das Lenkrad setzen, sich in eine dunkle Zelle einschließen lassen oder auf einem Verhörstuhl gegenüber einer blendenden Lampe und einem Stasi-Funktionär platznehmen. In der deutschen Hauptstadt kann man auch DDR-Souvenirs kaufen oder mit einem geborgten Trabant oder Wartburg herumfahren. Von der in Berlin sichtbaren Ostalgie – der Sehnsucht nach den DDR-Zeiten – erzählt unter anderem der Film Good bye, Lenin!. In den Realien der DDR der achtziger Jahre des vergangenen Jahrhunderts ist ein weiterer wichtiger Film der deutschen Kinematografie angesiedelt: der Oscar gekrönte Film Das Leben der anderen. Viel ist das jedoch nicht.
In Polen ist das Wissen über das Leben in der ehemaligen DDR gering. Wir Polen gehörten über vierzig Jahre lang zum selben Ostblock, aber unser Leben war anders, viele Dinge waren nicht offensichtlich, aber möglich – bei unserem Nachbarn hat das anders ausgesehen. Wir wissen auch nicht viel über die Kunst des ehemaligen ostdeutschen Staates, obwohl sich in diesem Bereich unser Wissen von dem der anderen nicht groß unterscheidet, wie Marta Skłodowska in ihrem Text in diesem Katalog bemerkt: "[O]bwohl seit dem Fall der Berliner Mauer, des Symbols für den Kalten Krieg, das Deutschland entlang der Linie zwischen der sowjetischen und amerikanischen Besatzungszone teilte, soeben 25 Jahre vergangen sind, ist nicht ganz klar, wie die Kunst Ostdeutschlands betrachtet werden soll." Jagoda Barczyńska, die Autorin eines weiteren Essays, der in diesem Katalog publiziert ist, ist der Meinung, dass als wesentliches Element in der Kunst der ehemaligen DDR das "Bedürfnis hinzukam, ein neues Modell des Menschen zu kreieren, der, indem er sich von der zerstörerischen Doktrin des Faschismus distanzierte, seine Welt auf den ideologischen Postulaten der Gleichheit und sozialen Gerechtigkeit aufbauen will." Agata Mendrychowska hingegen bemerkt, dass die in dem Kunstarchiv der ehemaligen DDR gesammelten Werke "oft neugierig [machen], doch man […] sich ihres kulturellen Kontextes nicht sicher [ist], da die künstlerische Produktion aus dem Kunstarchiv Beeskow mit der Geschichte und Wirklichkeit der DDR verbunden ist."
Die Ausstellung Illusionen. Beeskow – Łódź 2015 ist eine Auswahl von Werken aus den Sammlungen des Kunstarchivs Beeskow, vorgenommen von Jagoda Barczyńska, Agata Mendrychowska und Marta Skłodowska. Die Sammlungen in Beeskow umfassen über zwanzigtausend verschiedenster Kunstwerke und Gegenstände aus DDR-Zeiten, die während der Existenz der DDR der Sozialistischen Einheitspartei Deutschlands (SED), gesellschaftlichen Organisationen, Staatsorganen, dem Kulturfonds der DDR und dem Magistrat von Ostberlin gehört hatten. Die Mehrheit der in Beeskow aufbewahrten Werke stammt aus Ferienhäusern, Direktionsbüros, Schulzentren, Pensionaten und Betriebskantinen.
Ideengeber für die Ausstellung im Atlas Sztuki (Kunstatlas) war Rüdiger Freiherr von Fritsch, 2010-2014 Botschafter der Bundesrepublik Deutschland in Polen. Es waren seine Erzählungen über die Begegnung mit der ostdeutschen Kunst, die im Gebäude des ehemaligen Zentralkomitees der SED in Berlin gesammelt war, wo nach der Wiedervereinigung Deutschlands in den neunziger Jahren des 20. Jahrhunderts das Auswärtige Amt der Bundesrepublik seinen Sitz hatte, in welchem von Fritsch tätig war, die unser Interesse an den Sammlungen im Kunstarchiv Beeskow geweckt haben.
Die Ausstellung Illusionen. Beeskow – Łódź 2015 behandelt die Frage der verwischten Grenze zwischen dem öffentlichen und dem privaten Raum, indem sie nicht nur die Kunstgeschichte untersucht, sondern auch die Erfahrungen von Menschen, die unter den Bedingungen der politischen Kontrolle gelebt haben. Sie zeigt die Werke vieler Künstler, die in der ehemaligen DDR tätig waren, darunter so bekannte wie Neo Rauch, Wolfgang Mattheuer, Thomas Ziegler, Sybille Bergemann und Walter Womacka. Neben Arbeiten der genannten Künstler zeigen wir auch ausgewählte Werke aus dem Kunstarchiv Beeskow von wenig oder sogar unbekannten Künstlern.
Die Ausstellung in der Galerie Atlas Sztuki ist ein Beleg dafür, dass das neue Kapitel der europäischen Geschichte nach dem Fall des Eisernen Vorhangs eine Tatsache ist. Es ist genügend Zeit vergangen, so dass heute ein Blick auf die Epoche vor 1989 durch das Prisma der heutigen Wirklichkeit möglich ist. Ich lade Sie herzlich ein in die Galerie Atlas Sztuki, damit Sie sich davon überzeugen können, wie wir etwas betrachten, was es seit ein paar Jahren nicht mehr gibt oder was eigentlich gar nicht da war, oder wie die Sichtweise verdreht wurde, ganz zu schweigen von falschen Interpretation.

Jacek Michalak


katalog / catalogue
katalog
40,5 MB

 

Jagoda Barczyńska, Sztuka zdeponowana w Beeskow >
Jagoda Barczyńska, Die in Beeskow aufbewahrte Kunst >
Agata Mendrychowska, Iluzje. Wrażenia kulturowego turysty >
Agata Mendrychowska, Illusionen. Die Eindrücke eines Kulturtouristen >
Marta Skłodowska, Przemoc uwodzenia >
Marta Skłodowska, Die Gewalt der Verführung >

 

 

 


 

Wystawa pod honorowym patronatem Ambasadora Republiki Federalnej Niemiec w Polsce Pana Rolfa Nikela:


Die Ausstellung steht unter derSchirmherrschaft des Botschafters der Bundesrepublik Deutschland in Polen, Herrn Rolf Nikel:

 

 

 

 

 

 

Wystawa we współpracy z:
In Zusammenarbeit mit:

 

 

 

Projekt wspierany przez Fundację Współpracy
Polsko-Niemieckiej
Gefordert aus Mitteln der Stiftung fur deutsch-polnische Zusammenarbeit